این ایده که شما می‌تونید زونا رو «بگیرید»، یکی از باورهای غلط رایج‌تریه که من از بیمارایی که نگرانن مبتلا شده باشن، می‌شنوم.

اغلب، اونا تازگی‌ها کنار یه بچه‌ای که آبله مرغان داشته یا یه نفر دیگه که زونا داشته، بودن و طبیعتاً نگرانن که مبتلا شده باشن.

به عنوان یه پزشک عمومی، من همیشه با این سوءتفاهم روبرو می‌شم. در واقع، یه تحقیقی از خود دانشگاه بریستول نشون داد که با اینکه بیشتر بیماران اسم زونا رو شنیده بودن، ولی کمتر کسی واقعاً می‌فهمید که چیه.

زونا چیزی نیست که شما از یکی دیگه بگیرید. این فعال شدن دوباره‌ی یه ویروسه که همین الانشم تو بدن شماست: ویروس واریسلا-زوستر، همون ویروسی که باعث آبله مرغان می‌شه.

بعد از اینکه از آبله مرغان خوب می‌شید، ویروس از بدنتون نمیره؛ تو سلول‌های عصبی‌ای که حس پوستتون رو تأمین می‌کنن، قایم می‌شه و سال‌ها، گاهی دهه‌ها، خفته می‌مونه. زونا اتفاقیه که وقتی اون ویروس «بیدار می‌شه» میفته.

وقتی دوباره فعال می‌شه، باعث دسته‌هایی از تاول‌های کوچیک و پر از مایع به اسم وزیکول می‌شه. قبل از اینکه بثورات ظاهر بشن، آدما ممکنه تو یه قسمت از بدنشون احساس سوزن سوزن شدن، سوزش یا درد کنن؛ گاهی دو سه روز قبلش. پوست ممکنه به طور غیرعادی حساس بشه و شما ممکنه به طور کلی احساس خستگی، تب یا ناخوشی کنید.

زونا شایعه و تقریباً از هر ۲۵ نفر، یک نفر رو درگیر می‌کونه. معمولاً از یه الگوی مشخصی پیروی می‌کونه. بثورات معمولاً تو یه نوار یا باند روی یه طرف بدن ظاهر می‌شن، که با یه درماتوم (یه ناحیه از پوست که توسط یه عصب نخاعی سرویس داده می‌شه) مطابقت داره. نادره که زونا روی هر دو طرف بدن ظاهر بشه.

تاول‌ها در نهایت می‌ترکن، دلمه می‌بندن و تو سه تا چهار هفته خوب می‌شن و گاهی وقتا جای زخم‌های کوچیکی رو به جا میذارن. تا وقتی که هر تاولی دلمه نبسته، یه نفر با زونا مسری به حساب میاد، یعنی می‌تونه ویروس رو به بقیه منتقل کنه؛ ولی نه اونجوری که بیشتر آدما فکر می‌کنن.

۱. شما می‌تونید از کسی که زونا داره، آبله مرغان بگیرید

برای اینکه زونا بگیرید، باید قبلاً آبله مرغان گرفته باشید. البته برای بعضی از بیماران، آبله مرغان می‌تونه خفیف باشه یا انقدر وقت پیش اتفاق افتاده باشه که ممکنه به سختی یادشون بیاد که گرفته باشن.

وقتی تاول‌های زونا می‌ترکن، مایع داخلشون حاوی همون ویروس زنده واریسلا زوستره. اگه کسی که هیچوقت آبله مرغان نگرفته (یا علیهش واکسینه نشده) با اون مایع تماس مستقیم داشته باشه، می‌تونه آلوده بشه و آبله مرغان بگیره؛ ولی نه زونا. زونا فقط وقتی اتفاق میفته که ویروس خفته تو بدن کسی که قبلاً آبله مرغان گرفته، دوباره بیدار بشه.

به همین دلیل، آدمایی که زونا دارن باید بثوراتشون رو (با لباس یا یه پانسمان نچسب) بپوشونن تا وقتی که همه تاول‌ها دلمه ببندن و خوب بشن.

مهمه که از تماس با هر کسی که آبله مرغان می‌تونه براش به خصوص خطرناک باشه، دوری کنید. این شامل زنان باردار می‌شه، چون واریسلا گاهی وقتا می‌تونه برای مادر عوارض ایجاد کنه و به جنین آسیب بزنه.

نوزادان، که سیستم ایمنی‌شون هنوز اونقدر قوی نیست که با عفونت بجنگه، هم در معرض خطر هستن. بقیه بیمارانی که سیستم ایمنی ضعیفی دارن (مثل افراد مسن، کسایی که شیمی‌درمانی می‌کنن یا با بیماری‌هایی مثل HIV زندگی می‌کنن) هم ممکنه برای جنگیدن با ویروس مشکل داشته باشن. آبله مرغان می‌تونه تو این آدما به یه بیماری شدید تبدیل بشه و به عوارضی مثل ذات‌الریه منجر بشه.

۲. زونا می‌تونه تو هر سنی اتفاق بیفته

با اینکه با افزایش سن، احتمال زونا بیشتر می‌شه، ولی می‌تونه هر زمانی بعد از اینکه آبله مرغان گرفتید، اتفاق بیفته؛ حتی تو جوون‌ها یا بچه‌ها. وقتی سیستم ایمنی ضعیف می‌شه، که می‌تونه با افزایش سن اتفاق بیفته، و تو آدمایی که شیمی‌درمانی یا درمان‌های سرکوب‌کننده ایمنی دیگه می‌گیرن، شایع‌تره.

۳. می‌تونه بیشتر از فقط تنه شما رو درگیر کنه

بیشتر موارد روی قفسه سینه یا پشت ظاهر می‌شن، ولی زونا می‌تونه هر جایی از بدن، از جمله صورت، دست و پا و حتی اندام تناسلی، اتفاق بیفته. وقتی صورت رو درگیر می‌کونه، می‌تونه از طریق شاخه‌های عصبی‌ای که به اونجا میرن، چشم‌ها رو هم درگیر کنه.

این شکل، که بهش میگن هرپس چشمی، می‌تونه بینایی رو تهدید کنه و اگه به موقع درمان نشه، باعث کوری بشه. همچنین می‌تونه عصب صورت رو که عضلات صورت شما رو کنترل می‌کونه، تحت تأثیر قرار بده که بهش میگن سندروم رمزی هانت.

بعضی از آدما درد، سوزن سوزن شدن یا حساسیت رو بدون بثورات قابل مشاهده تجربه می‌کنن. ظاهر زونا همچنین می‌تونه بر اساس رنگ پوست متفاوت باشه و تشخیصش تو پوست‌های تیره‌تر سخت‌تر باشه.

۴. درمان زودهنگام کمک می‌کونه

اگه شک دارید که زونا دارید، سریعاً به پزشک مراجعه کنید. داروهای ضدویروسی می‌تونن به کوتاه‌تر شدن زمان بهبودی و کم شدن عوارض کمک کنن، ولی بهترین کاراییشون وقتیه که تو ۴۸ تا ۷۲ ساعت اول ظاهر شدن بثورات شروع بشن.

گروه‌های خاصی، از جمله بیماران جوان، باردار و شیرده، آدمایی که سیستم ایمنی ضعیفی دارن و هر کسی که زوناش صورت، بینی، چشم‌ها (از جمله سطح چشم) رو درگیر کرده یا هر گونه تغییر بینایی داره، حتماً باید فوراً به پزشک مراجعه کنن.

۵. داستان همیشه با خوب شدن بثورات تموم نمی‌شه

برای بعضیا، زونا می‌تونه حتی بعد از اینکه بثورات قابل مشاهده از بین رفتن هم مشکل ایجاد کنه. تاول‌های باز می‌تونن با باکتری عفونی بشن و گاهی وقتا به آنتی‌بیوتیک نیاز دارن.

ویروس همچنین می‌تونه به اعصاب اطراف آسیب بزنه و منجر به نورالژی پس از هرپس بشه؛ یعنی درد عصبی مداوم که می‌تونه ماه‌ها یا حتی سال‌ها بعد از خوب شدن پوست، ادامه داشته باشه. می‌تونه حس درد سوزشی، خنجری یا ضربان‌دار رو تو همون ناحیه‌ای که بثورات ظاهر شده بودن، داشته باشه.

متأسفانه، زونا می‌تونه دوباره برگرده، گاهی وقتا تو یه قسمت دیگه از بدن. واکسن زونا هم خطر ابتلا به زونا و هم شانس درد عصبی طولانی‌مدت مثل نورالژی پس از هرپس رو به طور قابل توجهی کم می‌کونه، هرچند که خطر رو کاملاً از بین نمی‌بره.

به زونا به چشم چیزی که «می‌گیرید» نگاه نکنید، بلکه به چشم چیزی که می‌تونه دوباره تو بدن خودتون بیدار بشه. این یه یادآوریه که ویروس‌ها همیشه وقتی که ما فکر می‌کنیم، از بدنمون نمیرن. و اینکه محافظت از خودتون و بقیه یعنی تشخیص زودهنگام علائم، پوشوندن بثورات و گرفتن مشاوره پزشکی سریع.

لینک منبع